تی‌بین
مهم‌ترین چالش سلامت زنان، اطلاع‌رسانی ناکافی درباره سرطان است
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی با اشاره به موانع فرهنگی و اطلاعات نادرست منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی اظهار کرد: کمبود آگاهی و جایگزین شدن اطلاعات غیرعلمی به جای منابع معتبر، از مهم‌ترین چالش‌های حوزه سلامت زنان و پیشگیری از سرطان است.
دکتر آسیه الفت‌بخش در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت شیوع سرطان‌های زنان در کشور اظهار کرد: سرطان پستان، هم در میان زنان و هم در مجموع جمعیت کشور، شایع‌ترین سرطان محسوب می‌شود. بر اساس آمارهای مربوط به سال ۱۴۰۳، حدود ۲۱ هزار و ۳۰۰ مورد جدید ابتلا به این بیماری در کشور ثبت شده است.
وی افزود: سرطان‌های رحم و تخمدان در رتبه‌های بعدی قرار دارند و از نظر میزان شیوع، پس از پنج سرطان شایع کشور هستند. پس از سرطان پستان، سرطان‌های کولورکتال، تیروئید و معده نیز در میان سرطان‌های شایع قرار می‌گیرند.
اطلاع‌رسانی ناکافی، مهم‌ترین چالش سلامت زنان در حوزه سرطان
الفت‌بخش با اشاره به چالش‌های موجود در حوزه سلامت زنان و پیشگیری از سرطان بیان کرد: به اعتقاد من، مهم‌ترین چالش در این زمینه، اطلاع‌رسانی ناکافی است. وجود برخی تابوها و موانع فرهنگی در مسیر آگاهی‌بخشی درباره سرطان‌های زنان موجب شده است سطح اطلاعات عمومی در این زمینه پایین باشد.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، با توجه به دسترسی گسترده افراد به شبکه‌های اجتماعی، حجم زیادی از اطلاعاتی که به دست زنان می‌رسد، نادرست است. متأسفانه هنوز فرهنگ تشخیص اخبار و اطلاعات صحیح از نادرست و همچنین شناخت منابع معتبر برای دریافت اطلاعات پزشکی به‌طور کامل در جامعه نهادینه نشده است.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی ممکن است اطلاعات نادرستی که گاهی از پشتوانه مالی بیشتری نیز برخوردارند، جایگزین اطلاعات علمی و معتبر شوند. بنابراین، مهم‌ترین چالش را می‌توان کمبود آگاهی یا شکل‌گیری آگاهی نادرست دانست؛ موضوعی که به‌ویژه درباره سرطان پستان اهمیت دارد.
وی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان پستان گفت: این بیماری از جمله سرطان‌هایی است که امکان غربالگری و تشخیص زودرس آن وجود دارد و در صورتی که در مراحل اولیه شناسایی شود، درمان موفقیت‌آمیز و حتی درمان کامل امکان‌پذیر خواهد بود. با این حال، کمبود آگاهی می‌تواند مانع بهره‌مندی زنان از این فرصت شود.
بروز سرطان پستان در ایران کمتر از کشورهای غربی است
الفت‌بخش با اشاره به مقایسه میزان بروز سرطان پستان در ایران و سایر کشورها اظهار کرد: آمار سالانه حدود ۲۱ هزار مورد جدید نشان می‌دهد که ایران در زمره کشورهایی با میزان بروز بسیار بالای این بیماری قرار ندارد. در برخی کشورها، میزان بروز سرطان پستان تقریباً پنج برابر ایران است.
وی توضیح داد: اگر بخواهیم این آمار را به زبان ساده‌تری بیان کنیم، سالانه از هر ۱۰۰ هزار زن در ایران حدود ۳۸ نفر به سرطان پستان مبتلا می‌شوند؛ در حالی که این میزان در کشورهایی مانند استرالیا و نیوزیلند و همچنین برخی کشورهای اروپایی و آمریکا به حدود ۱۱۰ نفر می‌رسد.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی با بیان اینکه ایران در مقایسه با این کشورها از میزان بروز متوسط رو به پایین‌تری برخوردار است، تأکید کرد: با وجود این، روند بروز سرطان پستان در کشور افزایشی است و شیب آن به سمت بالا حرکت می‌کند.
آگاهی‌بخشی، راهکار اصلی کاهش مرحله تشخیص سرطان پستان
الفت‌بخش درباره اولویت‌های کاهش مرحله تشخیص سرطان پستان بیان کرد: این موضوع صرفاً بر عهده یک سازمان یا نهاد نیست و به یک عزم و همکاری جمعی نیاز دارد. در برخی کشورها برای تشخیص زودهنگام و کاهش مرحله بیماری، از روش‌های غربالگری مبتنی بر تصویربرداری استفاده می‌شود؛ اما حتی در کشور ما که غربالگری سیستماتیک با ماموگرافی اجرا نمی‌شود، مهم‌ترین عامل برای کاهش مرحله تشخیص، آگاهی‌بخشی است.
وی افزود: اگر همه نهادها در کنار یکدیگر و با محوریت وزارت بهداشت فعالیت کنند، باید در گام نخست سطح آگاهی زنان درباره سرطان پستان را افزایش دهند. بدون تردید، افزایش آگاهی می‌تواند به شناسایی بیماری در مراحل اولیه منجر شود و در نتیجه، اثربخشی درمان و پیش‌آگهی بیماران را بهبود بخشد.
ضرورت آموزش زنان در مراکز بهداشتی و خانه‌های بهداشت
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی با اشاره به نبود نظام غربالگری سیستماتیک سرطان پستان در کشور، مهم‌ترین مانع تشخیص زودهنگام این بیماری را کمبود آگاهی دانست و گفت: در کشور ما فراخوان عمومی و نظام‌مندی برای مراجعه زنان به‌منظور انجام غربالگری وجود ندارد؛ بنابراین آگاهی‌بخشی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
وی ادامه داد: زنانی که به هر دلیلی به سطح اول نظام سلامت، یعنی خانه‌های بهداشت و مراکز خدمات جامع سلامت و مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه می‌کنند، باید از سوی مسئولان و مراقبان سلامت این مراکز، آموزش‌های لازم را دریافت کنند.
الفت‌بخش با تأکید بر ضرورت آشنایی زنان با علائم هشداردهنده و عوامل خطر سرطان پستان خاطرنشان کرد: باید به زنان آموزش داده شود که سرطان پستان چیست، با مشاهده چه علائمی باید به این بیماری مشکوک شوند، چه عواملی خطر ابتلا را افزایش می‌دهد و چه افرادی و از چه سنی باید اقدامات غربالگری را انجام دهند.
وی در ادامه گفت: برای زنانی که به امکانات تشخیصی دسترسی دارند، بهتر است روش‌های تصویربرداری از جمله ماموگرافی نیز در برنامه تشخیصی قرار گیرد؛ در غیر این صورت، آگاهی‌بخشی و معاینه فیزیکی توسط فرد آگاه و آموزش‌دیده می‌تواند کمک‌کننده باشد.
آسیه الفت‌بخش، معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی، با اشاره به برگزاری هشتمین دوره پویش آگاهی‌بخشی سرطان پستان گفت: هدف اصلی این پویش، افزایش آگاهی عمومی به‌ویژه در میان زنان درباره سرطان پستان و اهمیت تشخیص زودهنگام این بیماری است و نمی‌توان انتظار داشت که در مدت یک ماه، تعداد زیادی از زنان تحت پوشش کامل برنامه‌های تشخیصی قرار گیرند.
وی افزود: مهم‌ترین مأموریت این پویش آگاهی‌بخشی است؛ اقدامی که از طریق ارائه خدمات معاینه رایگان در مراکز مختلف شهر تهران و استان‌ها و همچنین انتشار پوسترها و نصب بنرهای اطلاع‌رسانی در سطح شهر، ناوگان اتوبوسرانی و ایستگاه‌های مترو دنبال می‌شود.
الفت‌بخش ادامه داد: هدف از این اطلاع‌رسانی آن است که زنان با مشاهده این پیام‌ها، توجه بیشتری به موضوع سرطان پستان پیدا کنند و اطلاعات لازم درباره این بیماری را به دست آورند. حتی ممکن است مردان نیز با مشاهده این پیام‌های آگاهی‌بخش، اطلاعات کسب‌شده را به زنان خانواده خود منتقل کنند.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: مهم‌ترین دستاورد مورد انتظار از این پویش، افزایش آگاهی جامعه و به‌ویژه زنان درباره سرطان پستان و ضرورت تشخیص زودهنگام آن است.
آموزش کادر درمان برای تشخیص زودهنگام سرطان پستان
الفت‌بخش با اشاره به برنامه‌های آموزشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی اظهار کرد: این پژوهشگاه در طول سال برنامه‌های مختلفی در قالب کارگاه‌ها و سمینارهای تخصصی برگزار می‌کند، اما در ماه آگاهی‌بخشی سرطان پستان، هر سال برنامه‌های آموزشی ویژه‌ای برای کادر درمان در سطوح مختلف، از جمله پزشکان عمومی، متخصصان زنان و جراحان برگزار می‌شود.
وی با تأکید بر ضرورت آشنایی کادر درمان با بیماری‌های خوش‌خیم پستان گفت: یکی از اهداف این آموزش‌ها، آشنایی بیشتر پزشکان با بیماری‌های خوش‌خیم پستان است تا از ایجاد نگرانی و اضطراب بی‌مورد در جامعه جلوگیری شود. همچنین آشنایی با علائم و نشانه‌های سرطان پستان، عوامل خطر، نحوه مواجهه با این بیماری و آخرین دستاوردهای تشخیص و درمان آن از دیگر محورهای این برنامه‌هاست.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی ادامه داد: زنان صرفاً به متخصصان و فلوشیپ‌های فعال در حوزه سرطان پستان مراجعه نمی‌کنند، بلکه بخش قابل توجهی از آنان برای دریافت خدمات درمانی به ماماها، پرستاران، پزشکان عمومی و متخصصان زنان مراجعه می‌کنند. بنابراین ضروری است همه این گروه‌ها در زنجیره آگاهی‌بخشی و تشخیص زودهنگام بیماری نقش داشته باشند.
وی تأکید کرد: اگر همه اعضای کادر درمان در این مسیر همراه شوند، می‌توانند به افزایش آگاهی زنان، شناسایی زودتر بیماری و ارجاع بیماران در مراحل ابتدایی‌تر برای دریافت درمان مناسب کمک کنند.
تولید کیت ۱۲ ژنی تشخیص سرطان پستان در پژوهشگاه ملی سرطان
الفت‌بخش در ادامه با اشاره به پیشرفت‌های علمی در زمینه تشخیص و درمان سرطان پستان گفت: دانش بشر در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌ها، از جمله سرطان پستان، به‌طور مستمر در حال افزایش است و یکی از دستاوردهای مهم در این حوزه، توسعه کیت‌های تشخیصی با قابلیت شخصی‌سازی درمان است.
وی توضیح داد: این کیت‌ها به پزشکان کمک می‌کنند تا مشخص شود کدام بیمار از یک روش درمانی مشخص سود می‌برد و کدام بیمار نیازی به دریافت آن درمان ندارد. همچنین در صورت نیاز به درمان، می‌توانند در انتخاب مناسب‌ترین روش درمانی برای هر بیمار نقش مؤثری داشته باشند. این رویکرد در چارچوب پزشکی شخص‌محور یا پزشکی دقیق قرار می‌گیرد.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی با اشاره به کاربرد این روش‌ها در درمان سرطان پستان اظهار کرد: زمانی که بیماری به سرطان پستان مبتلا می‌شود، در برخی موارد با توجه به ویژگی‌های تومور، ضرورت انجام شیمی‌درمانی یا استفاده از درمان‌های هدفمند مشخص است. برای مثال، بیمارانی که تومور آن‌ها از نوع سه‌گانه منفی است یا گیرنده HER2 در سطح تومور آن‌ها وجود دارد، در گروه‌هایی قرار می‌گیرند که بر اساس ویژگی‌های بیماری، درمان‌های مشخصی برای آن‌ها در نظر گرفته می‌شود. در بیماران دارای گیرنده HER2 نیز داروهایی مانند هرسپتین (تراستوزوماب) کاربرد دارند.
وی افزود: با این حال، گروه دیگری از بیماران وجود دارند که ویژگی‌های یادشده را ندارند و مشخص نیست که آیا از شیمی‌درمانی سود خواهند برد یا خیر. در چنین شرایطی، کیت‌های تشخیصی می‌توانند به تفکیک بیماران بر اساس میزان خطر و پیش‌بینی میزان سودمندی شیمی‌درمانی کمک کنند.
الفت‌بخش ادامه داد: استفاده از این کیت‌ها کمک می‌کند بیمارانی که واقعاً به شیمی‌درمانی نیاز دارند، از این درمان محروم نشوند و در مقابل، بیمارانی که سودی از آن نمی‌برند، در معرض درمان‌های غیرضروری و عوارض آن قرار نگیرند.
وی با اشاره به تولید کیت ۱۲ ژنی در پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی گفت: یکی از این روش‌های تشخیصی، کیت ۱۲ ژنی است که با بررسی ۱۲ ژن در بافت تومور، به ارزیابی میزان خطر و تصمیم‌گیری درباره ضرورت انجام شیمی‌درمانی کمک می‌کند. این کیت که با عنوان اندوپریدیک (EndoPredict) شناخته می‌شود، از جمله ابزارهای مورد استفاده در پزشکی دقیق است.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: این کیت‌های تشخیصی عمدتاً در کشورهای غربی تولید می‌شوند و تا چند سال گذشته، بیماران برای استفاده از آن‌ها ناچار بودند نمونه بافت تومور خود را با هزینه‌های بالا به خارج از کشور ارسال کنند؛ فرایندی که علاوه بر هزینه قابل توجه، زمان‌بر نیز بود.
وی با اشاره به یکی از دستاوردهای پژوهشگاه اظهار کرد: پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی با استفاده از روش مهندسی معکوس، موفق به تولید کیت ۱۲ ژنی اندوپریدیک شده و مراحل اعتبارسنجی آن را نیز به پایان رسانده است. در حال حاضر این آزمایش در پژوهشگاه برای بیماران انجام می‌شود.
الفت‌بخش گفت: بیماران می‌توانند نمونه بافت تومور خود را از طریق پژوهشگاه یا سایر مراکز درمانی برای انجام این آزمایش ارسال کنند و ما با دقت بالا می‌توانیم مشخص کنیم که بیمار در گروه پرخطر یا کم‌خطر قرار دارد و آیا به شیمی‌درمانی نیاز خواهد داشت یا خیر.
آینده درمان سرطان پستان می‌تواند بر ژن‌درمانی استوار باشد
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی، با اشاره به پیشرفت‌های درمانی در حوزه سرطان پستان گفت: درمان این بیماری در سال‌های اخیر دستخوش تغییرات گسترده‌ای شده است؛ به‌گونه‌ای که در گذشته تقریباً همه بیماران به شیمی‌درمانی نیاز داشتند، اما به‌تدریج درمان‌های هدفمند و پس از آن روش‌های ایمنی‌درمانی نیز به عرصه درمان وارد شدند و اکنون ژن‌درمانی می‌تواند یکی از مسیرهای آینده درمان سرطان باشد.
وی با اشاره به روند توسعه درمان‌های هدفمند افزود: یکی از نمونه‌های این درمان‌ها، داروی هرسپتین است که به‌طور اختصاصی به گیرنده‌های مشخصی روی سطح سلول‌های توموری متصل می‌شود و با مهار رشد یا تخریب سلول‌های سرطانی، به درمان بیماری کمک می‌کند. این دارو نیز در گذر زمان در نسل‌ها و شکل‌های درمانی مختلف توسعه پیدا کرده است.
الفت‌بخش درباره مفهوم ژن‌درمانی در سرطان توضیح داد: در این روش تلاش می‌شود به شیوه‌های مختلف وارد سلول توموری شویم و با ایجاد اختلال یا تخریب در ماده ژنتیکی آن، زمینه از بین رفتن سلول سرطانی را فراهم کنیم.
وی ادامه داد: این هدف از روش‌های مختلفی قابل دستیابی است که یکی از آن‌ها استفاده از برخی ویروس‌هاست که از آن‌ها با عنوان ویروس‌های درمانگر یا ویروس‌های انکولیتیک یاد می‌شود. برخی از این ویروس‌ها پس از ورود به بدن، با تحریک سیستم ایمنی، موجب تقویت پاسخ ایمنی علیه سلول‌های توموری می‌شوند و در نهایت سیستم ایمنی بدن این سلول‌ها را از بین می‌برد.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی افزود: گروه دیگری از این ویروس‌ها به سلول توموری متصل می‌شوند، وارد آن شده و با تخریب ماده ژنتیکی سلول، زمینه از هم پاشیدن و مرگ سلول سرطانی را فراهم می‌کنند.
الفت‌بخش با اشاره به وضعیت این روش درمانی در کشور اظهار کرد: این روش در حال حاضر در ایران در مرحله کارآزمایی بالینی قرار دارد و در صورت انتشار نتایج و تأیید ایمنی و اثربخشی آن، می‌توان به توسعه این فناوری امیدوار بود.
وی خاطرنشان کرد: پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی در این زمینه پروژه ژن‌درمانی سرطان را در کشور دنبال می‌کند و امیدواریم با دستیابی به نتایج مطلوب، بتوانیم این مسیر درمانی را با موفقیت در کشور به سرانجام برسانیم.
سبک زندگی سالم در کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان مؤثر است
الفت‌بخش در ادامه با تشریح ارتباط میان سبک زندگی و ابتلا به سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان پستان، گفت: عوامل خطر ابتلا به سرطان را می‌توان به دو گروه عوامل تغییرپذیر و تغییرناپذیر تقسیم کرد. برخی عوامل مانند داشتن زمینه ژنتیکی ابتلا به سرطان پستان، سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری به‌ویژه در بستگان درجه یک، فاصله زمانی طولانی میان نخستین قاعدگی و یائسگی، نداشتن سابقه بارداری یا نخستین بارداری در سن بالاتر از ۳۵ سال، از جمله عوامل خطر هستند که امکان تغییر آن‌ها محدود است.
وی افزود: در مقابل، سبک زندگی از جمله عواملی است که افراد می‌توانند با اصلاح آن تا حدودی خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهند. سبک زندگی سالم در این زمینه دو مؤلفه مهم دارد که نخستین آن فعالیت بدنی منظم است.
معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی سرطان معتمد جهاد دانشگاهی ادامه داد: فعالیت بدنی از چند جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه به کنترل وزن و تنظیم سوخت‌وساز بدن کمک می‌کند و می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به سرطان‌ها مؤثر باشد. از سوی دیگر، زنان به‌ویژه در سنین بالاتر در معرض پوکی استخوان و ضعف عضلانی قرار دارند و فعالیت بدنی منظم می‌تواند از بروز یا تشدید این مشکلات نیز پیشگیری کند.
وی با اشاره به اهمیت تغذیه سالم به‌عنوان دومین مؤلفه سبک زندگی اظهار کرد: مصرف مواد غذایی سالم و تازه، غذاهای کم‌چرب و کمتر فرآوری‌شده و پرهیز از مصرف مواد غذایی کنسروی و فرآوری‌شده‌ای که برای نگهداری طولانی‌مدت به آن‌ها مواد نگهدارنده اضافه شده است، می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان پستان، نقش داشته باشد.
الفت‌بخش تأکید کرد: هرچه الگوی تغذیه افراد سالم‌تر باشد، می‌توان انتظار داشت که در کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها مؤثرتر عمل کنند. همچنین پرهیز از مصرف دخانیات و الکل از دیگر اقداماتی است که در پیشگیری از سرطان اهمیت دارد.
اولین کسی باشید که نظر می‌دهد!